Onderzoekend leren

In het project hanteren we het onderzoekend leren als didactisch leerproces en als leidraad voor de begeleidende leerkracht en onderwijzer.

Leerkracht en gastheer/vrouw opereren niet (enkel) als allesweter of expert.  Het is vooral de bedoeling dat er vragen worden gesteld en dat op basis van die vragen exploratie en onderzoek plaatsvindt.  Op die manier wordt kennis opgebouwd en krijgen kinderen ook meer inzicht in de processen die wetenschappen, techniek, en bij uitbreiding STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) kenmerken (Dejonckheere, Van de Keere & Vervaet, 2016).  Heel wat activiteiten binnen School @ Platteland kunnen dan ook zonder twijfel het label van STEM-onderwijs dragen.  

 

1. Betekenisvolle contexten

Contexten moeten betekenisvol zijn omdat ze een aanzet zijn voor het stimuleren van aandacht en verwondering bij leerlingen. Echter, wat voor een leerling betekenisvol is, is afhankelijk van leeftijd, vroegere ervaringen, algemene interesse, huidige leefwereld, ontwikkelingsniveau, enz. Soms is iets betekenisvol omdat de inhoud maatschappelijk relevant is, omdat er authentieke materialen worden gebruikt, omdat de inhouden actueel zijn, … Elke STEM-activiteit moet vertrekken en doorweven zijn van een betekenisvolle context. Zo’n context zal er bovendien voor zorgen dat abstracte concepten en moeilijk uitlegbare begrippen toegankelijker worden en mentaal beter kunnen worden voorgesteld.

2. Denk- en doevragen

Het stellen van vragen is fundamenteel in een STEM-didactiek. Vragen kunnen bedoeld zijn om te peilen naar wat leerlingen al weten over een onderwerp maar ze kunnen ook een stimulans zijn om het leerproces zinvol te begeleiden. Het betreffen dan vragen die aanzetten tot denken, probleemoplossend gedrag en onderzoek. Hoe-vragen en wat-als-vragen zijn een goede richtlijn. Leerlingen kunnen uiteraard zelf ook (onderzoeks)vragen stellen. Leerkrachten die gerichte vragen stellen kunnen leerlingen aanzetten tot gedachte-experimenten en hen uitdagen om concrete problemen op te lossen. Voortdurend wordt een afweging gemaakt tussen wat wordt prijsgegeven en wat (nog) niet. Het stellen van vragen kan na afloop van de activiteit er ook op gericht zijn, de transfer van de leerinhouden naar andere contexten te stimuleren.

3. Systematisch onderzoeken

Systematisch onderzoeken omvat hier: het verzamelen, analyseren, interpreteren en het evalueren van gegevens. Systematisch onderzoeken betekent dat men hiervoor een systeem gebruikt, een methode. De systematiek zit vaak in het gecontroleerd variëren van de variabelen waarvan men denkt dat ze een effect hebben op een uitkomst. Men spreekt in dat verband ook van een fair test of eerlijk onderzoek. Gecontroleerd variëren betreft ook het op een eerlijke manier verzamelen van data. Dus bijvoorbeeld geen sla telen in de serre in humusrijke grond en buiten de serre in een arme bodem. Bronnen van onderzoek zijn in School @ Platteland meestal observaties en cijfers al of niet in de vorm van een tabel.  Op die manier zoeken kinderen een antwoord op vragen als : ‘Wat is de invloed van het uitdunnen op de dikte van onze wortelen ?’ of ‘Hoe beïnvloedt de windrichting de duur van onze fietsrit ?’ of ook nog ‘Hoe kunnen we ervoor zorgen dat onze haag overal even hoog geschoren of geknipt wordt ?’

4. Reflectie en interactie

Reflectie en interactie beklemtonen het belang van dialoog en overleg. Vaak gebeurt dit door het aanmoedigen van groepswerk en het uiten van en reflecteren op ideeën en gedachten van zichzelf en van anderen. Doordat kinderen en leerlingen deze gedachten onder woorden brengen wordt men meer bewust van het eigen denken en handelen. Dit sluit aan bij de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden: het op mentaal vlak een stap naar achteren zetten en het geheel overschouwen en bevragen. Reflectie en interactie zitten verweven in de gehele activiteit en kunnen verder worden gestimuleerd door expliciet te vragen wat leerlingen denken en doen en of ze dit begrijpen (waarom).

 

Meer info over onderzoekend leren: http://www.onderzoekendleren.be/